Ik ben mijn wachtwoord vergeten

Nieuws

Balansen in het nieuwe telen

afbeelding van Ulko Stoll

De aardbeienteelt onder glas heeft inmiddels een stevig energieverbruik. In de uitgangspunten van 'Het Nieuwe Telen' staat het gewas centraal en wordt doro optmailsieren van gewasgroei en gewasontwikkeling gestreefd naar verduurzaaming waaronder minder energieverbruik. Dat betekent dat er meer inzicht moet komen in de plantreactie en plantenfysiologische achtergronden van diverse teeltacties om de productie en kwaliteit van de teelt te verbeteren. Vanuit de kennis opgedaan uit andere gewassen wordt een vertaalslag gemaakt naar het toepassen van de principes van ‘Het nieuwe telen’ de aardbeienteelt. 
 
Schermen
Al weer en seizoen geleden heeft een proef gelegen die veel inzicht heeft verschaft. De onderzoekskas in Bleiswijk was uitgerust met twee schermen: een Luxous 1147 FR (energiescherm) en een Harmony 2315 O FR (diffuusscherm). De schermen werden gedurende de teelt ingezet om de kas te isoleren, uitstraling tegen te gaan en tegen instraling om stress voor het gewas te voorkomen. Middels een netto stralingsmeter werd het juiste moment van openen en sluiten van het scherm gemonitord. Verneveling is op zonnige dagen ingezet om vochtstress te voorkomen en nivolatoren werden ingezet voor het creëren van luchtbeweging. 
 
Plantbelasting
Kopieren van kennis uit andere teelten blijkt niet eenvoudig. De najaarsteelt voor aardbeien is lastig stuurbaar. Allereerst wordt er geteeld met een toenemende assimilatenvraag, bij een afnemende aanmaak van assimilaten. Daarnaast is het in deze fase van de teelt lastig om een goede licht:temperatuur verhouding te realiseren, omdat de dagen met weinig instraling samen gaan met relatief hoge buitentemperaturen. De buitentemperatuur is op veel momenten ook hoger dan de gewenste kastemperatuur wat zorgt voor een beperkte stuurbaarheid. 
Oktober is tevens de periode waarin de plantbelasting zijn maximum bereikt. Suboptimale omstandigheden in deze fase van de teelt kunnen daarmee ook hebben bijgedragen aan het niet realiseren van de prognose. 
 
Piekverbruik
In de voorjaarsteelt lag de nadruk in de eerste periode op het inperken van het energiegebruik en in de tweede fase op het optimaliseren van de fotosynthese. Februari en maart waren koude maanden waardoor deze eerste doelstelling goed getoetst kon worden. Ondanks het aantal schermuren (1106 uur het energiedoek volledig gesloten in de voorjaarsteelt) in deze fase van de teelt kwam het energiegebruik in deze koude weken boven de 1 m3/m2 uit. Het verhogen van de isolatie waarde van de kas en de temperatuurstrategie moeten verder geoptimaliseerd worden om het piekverbruik terug te dringen. 
In de tweede fase van de voorjaarsteelt (vanaf april), is er gefocust op het openhouden van huidmondjes door te sturen op de waterbalans. Op basis van de VPD werd er geschermd tegen instraling en werd de verneveling ingezet. 
 
Balansen
De theorie van 'Het Nieuwe Telen' is een systeembenadering van de teelt waarin 5 balansen centraal staan en meerdere factoren samenhangen om evenwicht te bereiken. Monitoring is een belangrijk item om de relatie te leggen tussen de plantbalansen en kasbalansen: 
 
 
Assimilatenbalansde assimilatenbalans stelt in de basis dat de aanmaak en het verbruik van assimilaten in evenwicht moeten zijn. De aanmaak wordt bepaald door de fotosynthese (Licht, CO2, RV, LAI) en het verbruik wordt bepaald door de plantbelasting en de temperatuur. Het streven naar een goede assimilatenbalans in de teelt van junidragers vraagt om meerdere aandachtspunten waarbij onderscheidt gemaakt moet worden tussen de najaarsteelt en de voorjaarsteelt. In de najaarsteelt hebben we te maken met afnemend licht en een toenemende plantbelasting, de (buiten)temperaturen zijn relatief hoog in relatie tot de hoeveelheid licht. De voorjaarsteelt sluit beter aan bij de balans benaderen, de plantbelasting neemt toe met het toenemende licht. De temperaturen in deze periode van het jaar zijn lager waardoor de licht:temperatuur beter stuurbaar is. 
 
Waterbalansde waterbalans stelt het evenwicht tussen de aanvoer en afvoer van water in de plant. Als de afvoer groter is dan de aanvoer ontstaat er vochtstress, sluiten de huidmondjes en stijgt de planttemperatuur. In de teelt van aardbeien is door het grote verschil tussen de dag en de nachttemperatuur het na-ijlen van de worteltemperatuur een aandachtspunt in de teelt van aardbeien. Een te lage worteltemperatuur in relatie tot de planttemperatuur kan er mogelijk aan bijdragen dat de wateropname de verdamping niet kan bijhouden. 
 
Energiebalans van de plantHet evenwicht tussen aanvoer en afvoer van energie van de plant. De aanvoer en afvoer van energie kan op twee verschillende manieren plaatsvinden: via straling en convectie. Gedurende de dag ontvangt de plant hoofdzakelijk energie middels de instraling vanuit de zon (kortgolvige straling). Een plant kan ook energie ontvangen en verliezen middels langgolvige straling, het gevolg van temperatuurverschillen tussen twee objecten. Wanneer er geen of onvoldoende instraling is kijkt het gewas aan tegen een kouder kasdek. Het gewas verliest hierdoor energie aan het kasdek waardoor het gewas afkoelt. Door deze uitstraling neemt de gewasverdamping af, dit is in principe ongewenst omdat hierdoor het transport van calcium naar de jonge strekkende cellen van blad en vrucht te laag wordt of zelfs stopt. Daarnaast zorgt de afkoeling ervoor dat de temperatuur van de plant (en de bloemen en vruchten) dichter bij de dauwpunt temperatuur komt te liggen en er dus meer kans is op condensatie op het gewas. 
 
Vochtbalans van de kasde aanvoer en afvoer van vocht in de kas. De aanvoer komt hoofdzakelijk vanuit de gewasverdamping. De afvoer van vocht vindt plaats middels condensatie tegen het kasdek en de gevels en via ventilatie. Met name in het najaar kan het realiseren van de gewenste vochtbalans lastig zijn. De hoge vochtigheid buiten in combinatie met kleine temperatuurverschil binnen en buiten maakt het lastig. Luchtbeweging kan in dit soort situaties bijdragen aan een actiever groeiklimaat rondom het gewas. 
 
Energiebalans van de kasEvenwicht tussen aanvoer en afvoer van energie in de kas. Hierbij kunnen we onderscheidt maken in de situatie dat we te veel energie in de kas hebben en een situatie dat we te weinig energie in de kas hebben. In de eerste situatie willen we zoveel mogelijk energie afvoeren (aanvoer vanuit de zon) om de gewenste condities in de kas te realiseren. Het meest effectieve middel hiervoor is ventileren. Dit heeft echter ook gevolgen voor het vocht en de CO2 in de kas. Het verhogen van de energie inhoud van de kaslucht kan door het verhogen van de luchtvochtig met behulp van verneveling. Hierdoor kan met een kleinere ventilatievoud dezelfde hoeveelheid energie worden afgevoerd, waardoor vocht en CO2 op een beter niveau blijven. De andere situatie komt met name voor in de winter en gedurende de nacht waarbij we middels de input van warmte de kas op temperatuur moeten houden. Isoleren middels het inzetten van 1 of meerdere energieschermen draagt eraan bij om het energieverlies van de kas te beperken. Door het scherm op het juiste moment te sluiten kan de opwarming die gedurende dag wordt gerealiseerd middels zon, worden benut. De teelt van aardbei kenmerkt zich door grote verschillen tussen dag en nacht temperatuur. Het verkleinen van het verschil tussen dag en nacht temperatuur kan bijdragen aan betere energiebalans van de kas. 
Uiteindelijk hangen al deze balansen met elkaar samen en moeten we op basis van deze achtergronden de interactie tussen kasklimaat en plantgedrag analyseren.